\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi olumsuz sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 her ge\u00e7en g\u00fcn g\u00f6stermeye devam ediyor. Bu etkilerden d\u00fcnyan\u0131n hi\u00e7bir b\u00f6lgesi ya da \u00fclkesi muaf de\u011fil. \u00dcstelik iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin olumsuz sonu\u00e7lar\u0131 sadece \u00e7evreyi etkilemiyor. Beraberinde toplumsal yap\u0131 ve ekonomi de zarar g\u00f6r\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n
H\u00fck\u00fcmetleraras\u0131 \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Paneli\u2019nin (IPCC) A\u011fustos ay\u0131nda yay\u0131mlanan raporu s\u00f6z konusu \u00e7evresel, ekonomik ve sosyal sonu\u00e7lar\u0131n daha da k\u00f6t\u00fcle\u015fece\u011fini i\u015faret ediyor. Rapora g\u00f6re iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin etkileri art\u0131k daha h\u0131zl\u0131, daha yo\u011fun ve daha yayg\u0131n olarak ger\u00e7ekle\u015fecek. Dolay\u0131s\u0131yla iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine ba\u011fl\u0131 afetler ve \u00e7evrenin zarar g\u00f6rmesi nedeniyle ortaya \u00e7\u0131kacak do\u011fal kaynak krizleri gibi etkenler dolay\u0131s\u0131yla \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n ve iklim g\u00f6\u00e7lerinin giderek daha fazla ya\u015fanmaya ba\u015flamas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz.<\/p>\n\n\n\n
\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi giderek daha fazla \u015fiddetleniyor, insanl\u0131k tarihinde g\u00f6r\u00fclmemi\u015f sonu\u00e7larla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z<\/strong><\/p>\n\n\n\n Sanayi Devriminden bu yana k\u00fcresel ortalama s\u0131cakl\u0131klar yakla\u015f\u0131k 1,1 santigrat derece art\u0131\u015f g\u00f6sterdi. Bunun k\u00fcresel, b\u00f6lgesel ve yerel d\u00fczeylerde sonu\u00e7lar\u0131 art\u0131k g\u00fcnl\u00fck ya\u015fant\u0131m\u0131zda g\u00f6rebilece\u011fimiz bir hale geldi. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi konusu art\u0131k sadece bilim insanlar\u0131n\u0131n ilgilendi\u011fi bir konu olmaktan \u00e7oktan \u00e7\u0131kt\u0131. Ge\u00e7ti\u011fimiz A\u011fustos ay\u0131 i\u00e7inde insanl\u0131k tarihinde ilk defa Gr\u00f6nland\u2019daki buzul zirvesine ya\u011fmur ya\u011fd\u0131. Bu b\u00f6lgedeki hava s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n daha \u00f6nce hi\u00e7 ula\u015fmad\u0131\u011f\u0131 seviyede \u0131s\u0131nd\u0131\u011f\u0131na i\u015faret ediyor.<\/p>\n\n\n\n \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin etkisiyle s\u0131cakl\u0131k dalgalar\u0131, kurakl\u0131k ve \u00e7\u00f6lle\u015fme, a\u015f\u0131r\u0131 ya\u011f\u0131\u015flara ba\u011fl\u0131 seller ve ta\u015fk\u0131nlar, b\u00fcy\u00fck orman yang\u0131nlar\u0131, f\u0131rt\u0131nalar say\u0131, s\u0131kl\u0131k ve \u015fiddet olarak artt\u0131. IPCC Raporlar\u0131 iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle ortaya \u00e7\u0131kacak etkiler dolay\u0131s\u0131yla k\u00fcresel \u00e7apta e\u015fitsizliklerin b\u00fcy\u00fcyece\u011fini, yeni yoksulluk alanlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi sebebiyle afetler artarken, ge\u00e7im kaynaklar\u0131n\u0131n azalaca\u011f\u0131n\u0131, su, g\u0131da ve enerji g\u00fcvenli\u011fi sorunlar\u0131n\u0131n \u015fiddetlenece\u011fini ortaya koyuyor.<\/p>\n\n\n\n BM: \u0130klim krizi t\u00fcm \u00fclkeler i\u00e7in ciddi bir ulusal g\u00fcvenlik sorunudur<\/strong><\/p>\n\n\n\n Birle\u015fmi\u015f Milletler Afet Riski Azalt\u0131m Ofisi\u2019nin (UNDRR) raporlar\u0131 da bu bulguyu destekler nitelikte. Birle\u015fmi\u015f Milletler, y\u0131k\u0131c\u0131 etkiye sahip afetlerin son 20 y\u0131lda \u00f6nemli art\u0131\u015f g\u00f6sterdi\u011fini, bu art\u0131\u015f\u0131n \u00f6zellikle de iklim ile ili\u015fkili afetlerde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini ve iklim ile ili\u015fkili afetlerin t\u00fcm afetlerin yakla\u015f\u0131k %91\u2019ini olu\u015fturdu\u011fu vurgulanmaktad\u0131r. Bu sonu\u00e7lar iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi konusunun art\u0131k tehdit \u00e7o\u011faltan bir konu oldu\u011funu ve \u00fclkeler i\u00e7in bir g\u00fcvenlik meselesi haline geldi\u011fini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n Bu kapsamda g\u00fcn\u00fcm\u00fczde iklim g\u00fcvenli\u011fi kavram\u0131 yayg\u0131n bi\u00e7imde kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. \u0130klim g\u00fcvenli\u011fi sadece insanlar\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131, ekosistemlerin devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00fclkelerin refah\u0131n\u0131 etkileyen, tehlikeye sokan risk ve tehditleri i\u00e7ermiyor. Bunun yan\u0131 s\u0131ra ikim de\u011fi\u015fikli\u011finden daha az etkilenmek do\u011frultusunda ortaya konulmas\u0131 gereken sera gaz\u0131 azalt\u0131m\u0131 ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine uyum politika ve eylemlerini de i\u00e7eren bir kavram.<\/p>\n\n\n\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015fanan COVID-19 pandemisi insanl\u0131\u011f\u0131n do\u011fayla olan ili\u015fkini tekrara de\u011ferlendirmesi do\u011frultusunda bir uyar\u0131 olarak ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 zamanda insanl\u0131\u011f\u0131n krizlere ne kadar haz\u0131rl\u0131ks\u0131z oldu\u011funu g\u00f6steren de bir \u00f6rnek olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n Kriz y\u00f6netimi yerine risk y\u00f6netimi anlay\u0131\u015f\u0131 benimsenmeli<\/strong><\/p>\n\n\n\n Bu do\u011frultuda risk y\u00f6netimi ve kriz y\u00f6netiminin farkl\u0131 ama birbirini b\u00fct\u00fcnleyen konular oldu\u011fu rahatl\u0131kla g\u00f6r\u00fclebiliyor. Risk, gelecekte meydana gelece\u011fi tahmin edilen ve \u00fclkeleri ve vatanda\u015flar\u0131 olumsuz etkileyecek durum ve olaylar olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Kriz ise \u00fclkeleri ve vatanda\u015flar\u0131 olumsuz etkileyen, ani geli\u015fen ve acil tepki verilmesi gereken durumlar\u0131 ifade etmektedir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin olumsuz sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 boyutlar hem h\u00e2lihaz\u0131rda ortaya \u00e7\u0131kan etkilere hem de ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 muhtemel etkilere kar\u015f\u0131 iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine uyum eylemlerini zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r. Sorun daha olu\u015fmadan \u00f6n g\u00f6r\u00fclmesi gerekli tedbirlerin al\u0131nmas\u0131 hem ekonomik hem sosyal hem de \u00e7evresel anlamda daha uygun sonu\u00e7lar ortaya \u00e7\u0131kart\u0131yor. BM taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi ve Olas\u0131 G\u00fcvenlik Riskleri raporunda iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131\/\u00e7\u0131karaca\u011f\u0131 riskler be\u015f ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Buna g\u00f6re iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi (1) \u00fclkelerin k\u0131r\u0131lganl\u0131klar\u0131n\u0131 art\u0131rarak, (2) \u00dclkelerin onlarca y\u0131ll\u0131k kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 geri g\u00f6t\u00fcrecek d\u00fczeyde \u00f6nemli kalk\u0131nma sorunlar\u0131 olu\u015fturarak, (3) g\u00f6\u00e7menlik ve\/veya m\u00fcltecilik sorunlar\u0131 olu\u015fturacak ko\u015fullar\u0131 meydana getirerek, (4) \u0130nsanlar\u0131 ya\u015fad\u0131klar\u0131 yerlerden veya \u00fclkelerden ayr\u0131lmak zorunda b\u0131rakarak, (5) Do\u011fal kaynak krizleri nedeniyle \u00fclkeler aras\u0131ndaki rekabeti ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 k\u00f6r\u00fckleyerek \u00f6nemli g\u00fcvenlik riskleri ortaya \u00e7\u0131kar\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n IPCC: Geli\u015fmekte olan \u00fclkeler iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin etkilerine kar\u015f\u0131 daha k\u0131r\u0131lgan<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi krizi toplumlar aras\u0131ndaki gerginlikleri daha \u00fcst boyuta ta\u015f\u0131yan sonu\u00e7larla geliyor. Bu ise beraberinde konunun \u00e7at\u0131\u015fma ve g\u00fcvenlikle birlikte ele al\u0131nmas\u0131na neden oluyor. \u00dcstelik bu \u00fclkelerde n\u00fcfus art\u0131\u015f h\u0131z\u0131 da olduk\u00e7a fazla. \u00d6zellikle geli\u015fmekte olan \u00fclkeler i\u00e7in k\u00fcresel \u0131s\u0131nma daha \u00f6nemli bir sorun. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu \u00fclkelerin ge\u00e7im kaynaklar\u0131 daha \u00e7ok do\u011fa ile ili\u015fkili sekt\u00f6rlerle alakal\u0131 ve bu \u00fclkelerin iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle m\u00fccadele etme ve sonu\u00e7lar\u0131na uyum sa\u011flama kapasiteleri geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerden olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck.<\/p>\n\n\n\n Bu kapasitenin geli\u015ftirilmesi konusu gerek 1992 y\u0131l\u0131nda BM taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen Rio Zirvesi sonucunda kabul edilen Birle\u015fmi\u015f Milletler \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi \u00c7er\u00e7eve S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nde (BMiD\u00c7S) gerekse 2015 y\u0131l\u0131nda BM\u0130D\u00c7S 21. Taraflar Konferans\u0131 sonucunda Kabul edilen Paris Anla\u015fmas\u0131\u2019nda vurgulansa da geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin \u00f6zellikle finansman deste\u011fi sa\u011flamak do\u011frultusundaki taahh\u00fctlerini yerine getirmemesi s\u00fcreci daha da karma\u015f\u0131k bir hale sokuyor. IPCC raporlar\u0131na g\u00f6re bu \u00fclkelerin halklar\u0131 ayn\u0131 zamanda d\u00fcnyan\u0131n iklim ile ili\u015fkili afetlerden en fazla etkilenen b\u00f6lgelerinde ikamet ediyor. Bu ise iklim krizinden daha fazla zarar g\u00f6rmelerine neden oluyor. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle ili\u015fkili a\u015f\u0131r\u0131 hava olaylar\u0131ndan 2000-2019 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Mozambik, Zimbabve, Bahamalar, Puerto Rico, Myanmar ve Haiti gibi \u00fclkeler en \u00e7ok etkilendi. 475.000 ki\u015fi \u00f6ld\u00fc ve yakla\u015f\u0131k 2.56 trilyon dolarl\u0131k k\u00fcresel kay\u0131p ya\u015fand\u0131.<\/p>\n\n\n\n \u0130klim g\u00f6\u00e7meni ve iklim m\u00fcltecisi kavramlar\u0131 farkl\u0131 kavramlard\u0131r<\/strong><\/p>\n\n\n\n H\u00e2lihaz\u0131rda ba\u015fta K\u00fc\u00e7\u00fck Ada Devletleri ve pek \u00e7ok hassas toplum, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin olumsuz etkilerini ve iklim g\u00fcvenli\u011fi sorunlar\u0131n\u0131 a\u011f\u0131r bir bi\u00e7imde ya\u015famaktad\u0131r. Birle\u015fmi\u015f Milletler \u00c7evre Program\u0131 (UNEP), iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine ba\u011fl\u0131 olarak deniz seviyesinin y\u00fckselmesi nedeniyle Kiribati, Maldivler, Marshall Adalar\u0131 ve Tuvalu gibi ada devletlerinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tehlikede oldu\u011fu uyar\u0131s\u0131nda bulunuyor. Bu sorunlar\u0131n beraberinde iklim g\u00f6\u00e7\u00fcn\u00fc ve iklim m\u00fcltecili\u011fini ortaya \u00e7\u0131karmas\u0131 ise ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz<\/p>\n\n\n\n G\u00f6\u00e7men ve m\u00fclteci kavramlar\u0131 s\u0131kl\u0131kla birbirinin yerine kullan\u0131lmaktad\u0131r. Ancak iklim g\u00f6\u00e7meni ve iklim m\u00fcltecisi kavramlar\u0131 ise farkl\u0131 kavramlar. Birle\u015fmi\u015f Milletler M\u00fclteciler Y\u00fcksek Komiserli\u011fi\u2019nin yakla\u015f\u0131m\u0131na g\u00f6re m\u00fclteciler, \u0131rk, din, milliyet, belirli bir toplumsal gruba mensubiyet veya siyasi g\u00f6r\u00fc\u015f nedeniyle maruz kald\u0131klar\u0131 i\u015fkence ve \u00e7at\u0131\u015fmalardan ka\u00e7an ve ulusal s\u0131n\u0131rlar\u0131 a\u015farak g\u00fcvenli bir b\u00f6lgeye ula\u015fmay\u0131 ama\u00e7layan ki\u015filerdir. M\u00fcltecilerin \u00fclkelerine d\u00f6n\u00fc\u015fleri can g\u00fcvenlikleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan sorun te\u015fkil edecektir. Bu nedenle 1951 M\u00fclteci S\u00f6zle\u015fmesine g\u00f6re uluslararas\u0131 hukuk taraf\u0131ndan korunmaktad\u0131rlar. Bu a\u00e7\u0131dan m\u00fclteci olarak tan\u0131mlanmak \u00e7ok \u00f6nemlidir ve haklar\u0131 i\u00e7erir.<\/p>\n\n\n\n Di\u011fer bir kavram olan g\u00f6\u00e7men ise, ya\u015famlar\u0131 do\u011frudan tehlikede oldu\u011fu i\u00e7in de\u011fil, ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmek i\u00e7in hareket etmeyi se\u00e7en ve bu ki\u015filerin \u00fclkelerine geri d\u00f6nmelerinin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu ki\u015fileri tan\u0131mlamak i\u00e7in kullan\u0131lmaktad\u0131r. G\u00f6\u00e7 son y\u0131llarda h\u0131zla artm\u0131\u015ft\u0131r. 2019\u2019da 82 milyonu Avrupa \u00fclkelerinde ikamet eden 272 milyon uluslararas\u0131 g\u00f6\u00e7men bulunmaktad\u0131r. Sadece uluslararas\u0131 g\u00f6\u00e7\u00fcn de\u011fil, \u00fclkelerin kendi i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fen g\u00f6\u00e7\u00fcn de \u00f6nemle ele al\u0131nmas\u0131 gere\u011fi vard\u0131r. BM rakamlar\u0131na g\u00f6re g\u00fcn\u00fcm\u00fczde k\u00fcresel \u00e7apta \u00fclke i\u00e7inde 763 milyon ki\u015finin g\u00f6\u00e7 etti\u011fi belirtilmektedir.<\/p>\n\n\n\n G\u00f6\u00e7ler pek \u00e7ok farkl\u0131 nedenden dolay\u0131 ger\u00e7ekle\u015fse de g\u00f6\u00e7e neden olan fakt\u00f6rler genel olarak sosyoekonomik, politik ve \u00e7evresel fakt\u00f6rler olarak grupland\u0131r\u0131labilir. Ekonomik yap\u0131, gelir ve i\u015fsizlik \u00f6nemli fakt\u00f6rler iken; siyasi nedenler, \u00f6zellikle g\u00fcvenlik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck konusu, \u00e7at\u0131\u015fmalara yol a\u00e7abilir. A\u015f\u0131r\u0131 s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015flar\u0131n\u0131n neden oldu\u011fu f\u0131rt\u0131na, kurakl\u0131k, sel gibi \u00e7evresel fakt\u00f6rlerin yan\u0131 s\u0131ra hava ile ilgili fakt\u00f6rler de g\u00f6\u00e7\u00fcn \u00f6nemli nedenleridir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7evresel sorunlar, yerinden edilme ve g\u00f6\u00e7le giderek daha fazla ili\u015fkilendirilmekte ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ve g\u00f6\u00e7 konusu daha yayg\u0131n hale gelmektedir. D\u00fcnya Bankas\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar ile 2050 y\u0131l\u0131nda Sahra Alt\u0131 Afrika\u2019da, G\u00fcney Asya\u2019da ve Latin Amerika\u2019da iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi etkisiyle hassas durumda olan 140 milyon ki\u015finin g\u00f6\u00e7 etmek durumunda kalaca\u011f\u0131 ve bunun ise kentleri ve buradaki toplumsal hassas gruplar\u0131 etkileyece\u011fi ortaya konulmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin etkileri nedeniyle g\u00f6\u00e7 etmek zorunda kalanlar\u0131n stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn ne olaca\u011f\u0131 hususundaki tart\u0131\u015fmalar halen s\u00fcrmektedir. Bu kapsamdaki tart\u0131\u015fmalar\u0131n fitilini 2014 y\u0131l\u0131nda B\u00fcy\u00fck Okyanus\u2019un ortas\u0131nda bulunan Tuvalu Adas\u0131\u2019ndan iki \u00e7ocuklu d\u00f6rt ki\u015filik bir ailenin Yeni Zelanda\u2019ya iltica ba\u015fvurusu yapmas\u0131 ve oturma hakk\u0131 elde etmi\u015f olmas\u0131 yakm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n Bu y\u0131l\u0131n Haziran ay\u0131nda ise Banglade\u015f D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Abul Kalam Abdul Momen klim de\u011fi\u015fikli\u011fi nedeniyle yerinden edilen Banglade\u015fli iklim m\u00fcltecilerinin say\u0131s\u0131n\u0131n 10 milyonu a\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131. Momen, h\u00e2lihaz\u0131rda yakla\u015f\u0131k 1,1 milyon Arakanl\u0131 M\u00fcsl\u00fcmana ev sahipli\u011fi yapan \u00fclkesinin iklim de\u011fi\u015fikli\u011finden olumsuz y\u00f6nde etkilendi\u011fini belirterek, 2050 y\u0131l\u0131na kadar deniz seviyesinde meydana gelmesi \u00f6ng\u00f6r\u00fclen y\u00fckselmenin Banglade\u015f k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131n %17\u2019sini sular alt\u0131nda b\u0131rakmas\u0131yla 20 milyondan fazla ki\u015finin etkilenmesinin ve g\u00f6\u00e7 etmek durumunda kalacaklar\u0131n\u0131n \u00f6n g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n \u0130klim ile ili\u015fkili sorunlar nedeniyle g\u00f6\u00e7 eden \u00fclkeler \u00f6zellikle Afrika ve Asya \u00fclkeleri. Ancak bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Kuzey Amerika ve Avrupa\u2019n\u0131n baz\u0131 b\u00f6lgelerindeki insanlar da g\u00f6\u00e7 etmek zorunda kalabiliyor. Dolay\u0131s\u0131yla iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin etkisi \u015fiddetlendik\u00e7e bu \u00fclkelerden g\u00f6\u00e7 hareketlerinin de artmas\u0131 \u00f6nemli bir olas\u0131l\u0131k olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Uluslararas\u0131 G\u00fcndem ve T\u00fcrkiye<\/strong><\/p>\n\n\n\n G\u00f6\u00e7 ve iklim ili\u015fkisi ve \u00f6nlemleri, \u00e7e\u015fitli uluslararas\u0131 iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi anla\u015fmalar\u0131nda da yer almaktad\u0131r. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi ve g\u00f6\u00e7 aras\u0131ndaki ili\u015fki, 2010 Cancun Uyum \u00c7er\u00e7evesi ba\u011flam\u0131nda Birle\u015fmi\u015f Milletler \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi \u00c7er\u00e7eve S\u00f6zle\u015fmesi (UNFCCC) kapsam\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalarda ilk kez yer alm\u0131\u015ft\u0131r ve bu alanlarda i\u015f birli\u011finin g\u00fc\u00e7lendirilmesinin \u00f6nemi vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. Var\u015fova Uluslararas\u0131 Mekanizmas\u0131, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine ba\u011fl\u0131 hasar\u0131 azaltmak i\u00e7in belirlenen yakla\u015f\u0131mlar\u0131 b\u00fcnyesine katm\u0131\u015f ve belirlenen be\u015f ana stratejik \u00e7al\u0131\u015fmaya insan hareketlili\u011fi d\u00e2hil edilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi ve g\u00f6\u00e7 aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131y\u0131 ele alan bir di\u011fer \u00f6nemli BM belgesi, 2015 y\u0131l\u0131nda kabul edilen BM 2030 G\u00fcndemi ve S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir Kalk\u0131nma Ama\u00e7lar\u0131d\u0131r. SKA-10: E\u015fitsizliklerin Azalt\u0131lmas\u0131 kapsam\u0131ndaki Hedef 10.7, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ve sonu\u00e7lar\u0131yla m\u00fccadele etmek i\u00e7in derhal harekete ge\u00e7meyi i\u00e7erir ve hedeflerden biri g\u00fcvenli, d\u00fczenli ve sorumlu g\u00f6\u00e7\u00fc kolayla\u015ft\u0131rmakt\u0131r. BM\u2019nin Sendai Afet Riski Azaltma \u00c7er\u00e7evesi 2015-2030\u2019da da iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ve g\u00f6\u00e7 aras\u0131ndaki ili\u015fkiye yer verildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. K\u00fcresel G\u00f6\u00e7 S\u00f6zle\u015fmesi, uluslararas\u0131 g\u00f6\u00e7e kapsaml\u0131 ve b\u00fct\u00fcnsel bir yakla\u015f\u0131m getiren ba\u015fka bir belgedir ve do\u011fal afetler, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin olumsuz etkileri ve \u00e7evresel bozulma ile ilgili taahh\u00fctleri i\u00e7ermektedir.<\/p>\n\n\n\n \u00dclkeler g\u00f6\u00e7men ve m\u00fclteci ak\u0131n\u0131 ile u\u011fra\u015f\u0131rken, belgesiz g\u00f6\u00e7men ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 kontrol etmek i\u00e7in k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 politikalar uygulamaya konmu\u015f ve \u00f6zellikle AB\u2019nin belgesiz g\u00f6\u00e7\u00fc \u00f6nleme \u00e7abalar\u0131 artm\u0131\u015ft\u0131r. 2015 m\u00fclteci kriziyle birlikte zorunlu g\u00f6\u00e7 ve s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar konusu AB d\u00e2hil t\u00fcm \u00fclkelerin g\u00fcndeminin merkezine oturdu. Bu, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ve g\u00f6\u00e7\u00fc birbirine ba\u011flayan uluslararas\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ve anla\u015fmalar\u0131n yolunu a\u00e7t\u0131.<\/p>\n\n\n\n \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin olumsuz etkileri ve yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 g\u00fcvenlik ve g\u00f6\u00e7 sorunlar\u0131 di\u011fer \u00fclkeler i\u00e7in oldu\u011fu gibi \u00fclkemiz i\u00e7in de \u00f6nemli bir g\u00fcndem maddesi. T\u00fcrkiye, IPCC raporlar\u0131nda da vurguland\u0131\u011f\u0131 gibi Akdeniz makro-iklim b\u00f6lgesinde yer alan bir \u00fclke olarak iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin olumsuz etkilerine olduk\u00e7a a\u00e7\u0131k bir konumda. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki s\u00fcre\u00e7te s\u0131cakl\u0131klar\u0131n artmas\u0131 ve ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n azalmas\u0131 bekleniyor. Bu hususun kalk\u0131nmay\u0131 olumsuz y\u00f6nde etkileyece\u011fi, b\u00f6lgesel e\u015fitsizliklere neden olaca\u011f\u0131, su ve g\u0131da g\u00fcvenli\u011fini olumsuz y\u00f6nde etkileyece\u011fi \u00f6n g\u00f6r\u00fclmekte. T\u00fcrkiye co\u011frafi konumu, toplumsal yap\u0131s\u0131, tarihsel yak\u0131nl\u0131klar ve ekonomik ko\u015fullar\u0131 itibariyle insan hareketlili\u011fine kar\u015f\u0131 \u00f6zellikle a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu etkinin daha derin olarak bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalarla ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gere\u011fi bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fine ba\u011fl\u0131 etkiler nedeniyle g\u00f6\u00e7lerin gerek afetler gerekse k\u0131t do\u011fal kaynaklar nedeniyle ortaya \u00e7\u0131kan\/\u00e7\u0131kacak olan \u00e7at\u0131\u015fmalar nedeniyle artaca\u011f\u0131n\u0131n \u00f6n g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ko\u015fullarda \u00f6zellikle Afganistan gibi uzak \u00fclkelerden T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6\u00e7\u00fc a\u00e7\u0131klayan pek \u00e7ok etkenin yan\u0131nda g\u00fcn\u00fcm\u00fczde iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi de art\u0131k \u00f6nemle ele al\u0131nmas\u0131 gereken bir husus olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019ye y\u00f6nelik potansiyel g\u00f6\u00e7 hareketlerini tahmin etmek kritik \u00f6neme sahiptir. Bu g\u00f6\u00e7 hareketlerinin k\u00f6keninde yatan \u00e7ok farkl\u0131 sebeplerin olabilece\u011fi unutulmamal\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019ye gelen g\u00f6\u00e7menler, yaln\u0131zca \u00e7at\u0131\u015fma veya iklim de\u011fi\u015fikli\u011finden de\u011fil, ayn\u0131 zamanda tarihi veya k\u00fclt\u00fcrel ba\u011flardan dolay\u0131 da gelebilmektedir. Ayr\u0131ca g\u00f6nderen devletler ile al\u0131c\u0131 devletler aras\u0131nda bir ge\u00e7i\u015f \u00fclkesi olmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla T\u00fcrkiye baz\u0131 belirsizlikler de ya\u015famakta ve baz\u0131 g\u00f6\u00e7menler s\u0131kl\u0131kla \u00fclkemizde kalmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n G\u00f6\u00e7 hareketlerini kom\u015fu \u00fclkeler ba\u011flam\u0131nda de\u011ferlendirdi\u011fimizde 2021\u2019de Irak\u2019ta ya\u015fanan kurakl\u0131k ile \u00fclkemize hemen g\u00f6\u00e7 hareketlerinin ba\u015flamas\u0131n\u0131 bekleyemeyiz. \u0130ran\u2019daki durum i\u00e7in de ayn\u0131 \u015fey s\u00f6z konusudur. Kurakl\u0131\u011f\u0131n s\u00fcrekli olmas\u0131 durumunda insanlar \u00f6nce i\u00e7 g\u00f6\u00e7 sonra d\u0131\u015f g\u00f6\u00e7 ger\u00e7ekle\u015ftireceklerdir. Halihaz\u0131rda ger\u00e7ekle\u015fen g\u00f6\u00e7 hareketleri ba\u011flam\u0131nda ise \u00f6zellikle G\u00fcney Asya\u2019dan da T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6\u00e7lerin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Afganistan, A\u011fustos 2021 itibar\u0131yla T\u00fcrkiye\u2019de en fazla d\u00fczensiz g\u00f6\u00e7mene sahip \u00fclke olurken, Pakistan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131rada yer almaktad\u0131r. Kurakl\u0131k, 2021 y\u0131l\u0131nda Afganistan\u2019\u0131n %80\u2019ini etkilemi\u015ftir. Ancak Afgan g\u00f6\u00e7\u00fcn\u00fcn tek nedeni kurakl\u0131k de\u011fil, Taliban\u2019\u0131n ilerlemesinin neden oldu\u011fu \u00e7at\u0131\u015fmalardaki art\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6zellikle Suriye ve Afganistan \u00f6rnekleri \u00fczerinden ger\u00e7ekle\u015ftirilen say\u0131s\u0131z g\u00f6\u00e7 ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n da ortaya koydu\u011fu \u00fczere; kurakl\u0131k ve di\u011fer iklime ba\u011fl\u0131 afetlerin ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131 k\u00f6t\u00fcle\u015ftirmesinin yan\u0131 s\u0131ra, merkezi ve sosyal devletin g\u00fc\u00e7l\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda radikal gruplar\u0131n olu\u015fumunda ve i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fmalarda art\u0131\u015f ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu bak\u0131mdan bu b\u00f6lgelerde ya\u015fanan g\u00f6\u00e7lerin tek sebebi kurakl\u0131k olmamakla birlikte, kurakl\u0131\u011f\u0131n Ortado\u011fu b\u00f6lgesindeki siyasi istikrars\u0131zl\u0131k ve farkl\u0131 uluslararas\u0131 g\u00fc\u00e7lerin b\u00f6lgede kendi aralar\u0131nda ya\u015fad\u0131klar\u0131 uyu\u015fmazl\u0131klarla birlikte, \u00f6zellikle tar\u0131ma dayal\u0131 i\u015flerle hayat\u0131n\u0131 idame eden yerel halklar\u0131n ya\u015fam \u015fartlar\u0131n\u0131 k\u00f6t\u00fcle\u015ftiren ve g\u00f6\u00e7\u00fc tetikleyen en \u00f6nemli ba\u015flang\u0131\u00e7 etmenlerinden biri oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye, i\u00e7inde bulundu\u011fu b\u00f6lgede siyasi istikrar a\u00e7\u0131s\u0131ndan en g\u00fcvenilir, demokratik, ekonomik olarak geli\u015fmi\u015f \u00fclke olmas\u0131, dini ve k\u00fclt\u00fcrel benzerlik\/yak\u0131nl\u0131klar ve Avrupa ve ABD\u2019ye ge\u00e7i\u015f i\u00e7in transit \u00fclke olmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla da b\u00f6lgenin g\u00f6\u00e7 cazibe merkezi haline gelmi\u015ftir. Gelecekte hem iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi nedeniyle hem de farkl\u0131 nedenlerle G\u00fcney Asya, Balkanlar, Karadeniz ve Ortado\u011fu\u2019dan ger\u00e7ekle\u015fen g\u00f6\u00e7lerin artmas\u0131 T\u00fcrkiye ve AB \u00fclkeleri i\u00e7in y\u00fcksek tehdit olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. \u0130klim g\u00f6\u00e7\u00fc konusunun uluslararas\u0131 g\u00fcndemde \u00f6neminin artt\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ko\u015fullar\u0131nda, g\u00f6\u00e7 y\u00f6netiminin iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin etkileri ile birlikte ele al\u0131nmas\u0131 kritik \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Prof. Dr. Mehmet Emin Birp\u0131nar<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi olumsuz sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 her ge\u00e7en g\u00fcn g\u00f6stermeye devam ediyor. Bu etkilerden d\u00fcnyan\u0131n hi\u00e7bir b\u00f6lgesi ya da \u00fclkesi muaf de\u011fil. \u00dcstelik iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin olumsuz sonu\u00e7lar\u0131 sadece \u00e7evreyi etkilemiyor. Beraberinde toplumsal yap\u0131 ve ekonomi de zarar g\u00f6r\u00fcyor. H\u00fck\u00fcmetleraras\u0131 \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Paneli\u2019nin (IPCC) A\u011fustos ay\u0131nda yay\u0131mlanan raporu s\u00f6z konusu \u00e7evresel, ekonomik ve sosyal sonu\u00e7lar\u0131n daha da k\u00f6t\u00fcle\u015fece\u011fini […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3811,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"elementor_theme","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23],"tags":[],"class_list":["post-3810","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-makaleler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yekav.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3810","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yekav.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yekav.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yekav.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yekav.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3810"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yekav.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3810\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3812,"href":"https:\/\/yekav.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3810\/revisions\/3812"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yekav.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3811"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yekav.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3810"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yekav.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3810"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yekav.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3810"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}